مجله اوراطب
معرفی انواع گان پزشکی+ کاربردهای هریک از آن ها
در محیطهای درمانی، گان پزشکی تنها یک لباس کار نیست، بلکه بخشی از زنجیره ایمنی و کنترل عفونت به شمار میآید؛ پوششی که انتخاب نادرست آن میتواند سلامت کادر درمان و بیماران را به خطر بیندازد. با توجه به تفاوت شرایط کاری در بخشهای مختلف بیمارستانها و مراکز درمانی، شناخت انواع گان پزشکی و آگاهی از کاربرد هر یک، اهمیت ویژهای پیدا میکند. در این مطلب بهصورت دقیق و کاربردی به معرفی انواع گان پزشکی میپردازیم تا انتخابی آگاهانهتر و متناسب با نیازهای حرفهای داشته باشید.
گان پزشکی چیست و چرا اهمیت دارد؟
گان پزشکی نوعی روپوش تخصصی است که بهصورت جلو باز طراحی میشود و از ناحیه پشت بسته میگردد تا بیشترین سطح محافظت را برای فرد فراهم کند. استفاده از این پوشش محدود به پزشکان نیست؛ هر شخصی که وارد محیطهای حساس درمانی مانند اتاق عمل میشود ــ از جراح و پرستار گرفته تا بیمار ــ ملزم به پوشیدن گان پزشکی است. البته کاربرد این لباس تنها به فضای جراحی ختم نمیشود و امروزه در درمانگاهها، دندانپزشکیها، مراکز لیزر و زیبایی، کلینیکهای پوست، مراکز ماساژ و سایر فضاهایی که به رعایت بهداشت و جلوگیری از انتقال آلودگی نیاز دارند، نقش مهمی ایفا میکند.
رنگ غالب گانهای پزشکی معمولاً آبی یا سبز است؛ انتخابی که اتفاقی نیست و به کاهش خستگی چشم، افزایش دقت دید نسبت به خون و بافتهای بدن و حفظ تمرکز کادر درمان کمک میکند. در کنار رنگ، یک گان استاندارد باید ویژگیهایی مانند سطح محافظتی مناسب، راحتی در استفاده طولانیمدت، تهویه مطلوب، وزن مناسب و صرفهاقتصادی را بهطور همزمان داشته باشد تا بتواند پاسخگوی نیازهای حرفهای در شرایط مختلف درمانی باشد.
انواع گان پزشکی و تفاوتهای هرکدام
انواع گان پزشکی با توجه به نوع استفاده، سطح تماس با آلودگی و فرد استفادهکننده طراحی میشوند. اگرچه ساختار کلی این پوششها شباهتهایی دارد، اما جزئیات آنها باعث میشود هر نوع گان برای کاربرد مشخصی مناسب باشد. در ادامه، مهمترین انواع گان پزشکی را بررسی میکنیم:
▪️ گان جراح
قبل از بررسی کاربردها و ویژگیهای گان جراح، ممکن است برای شما سؤال پیش بیاید که گان جراحی چیست و چه تفاوتی با سایر گانهای پزشکی دارد. گان جراح یکی از پرکاربردترین انواع گان پزشکی است که توسط جراحان و پرسنل اتاق عمل استفاده میشود. این گانها معمولاً بلند هستند، از پشت با بند بسته میشوند و در ناحیه مچ دست دارای آستین کشبافت هستند تا بهطور کامل ثابت بمانند و از نفوذ آلودگی جلوگیری کنند.
برای استفاده صحیح و حفظ حداکثر ایمنی، آشنایی با نحوه پوشیدن گان جراحی اهمیت زیادی دارد تا پوشش کاملاً بر روی بدن ثابت بماند و از نفوذ آلودگی جلوگیری کند. کاربرد گان جراح تنها به اتاق عمل محدود نیست و در درمانگاهها، مراکز لیزر و زیبایی، مراکز ماساژ و سایر فضاهای بهداشتی نیز مورد استفاده قرار میگیرد.
گان جراح از نظر نوع مصرف به دو دسته تقسیم میشود:
گان جراح یکبار مصرف
این نوع گان معمولاً از پارچه اسپان تولید میشود و در محیطهایی با سطح آلودگی بالا یا احتمال انتقال عفونتهای ویروسی کاربرد دارد. در موارد خاص، از اسپانهای لمینتشده استفاده میشود که قدرت محافظتی بالاتری دارند. این گانها اغلب بدون دوخت و بهصورت پرسشده تولید میشوند.گان جراح چندبار مصرف
گانهای چندبار مصرف از الیافی مانند پنبه، پلیاستر، ویسکوز یا ترکیبی از آنها تهیه میشوند و قابلیت شستوشو و استفاده مجدد دارند. این نوع گان بیشتر در مراکزی استفاده میشود که امکان استریلسازی منظم وجود دارد.
▪️ گان بیمار
گان بیمار نوعی از گان پزشکی است که توسط بیماران در بخشهای مختلف بیمارستان پوشیده میشود. این گانها معمولاً از جلو بسته و از پشت باز هستند و بیمار در بخشهایی مانند ICU، CCU، رادیولوژی، اتاق عمل و سایر واحدهای درمانی از آن استفاده میکند.
طراحی گان بیمار بهگونهای است که علاوه بر حفظ بهداشت محیط، راحتی بیمار در استفاده طولانیمدت را نیز تأمین میکند.
تفاوت اصلی گان بیمار با گان جراح:
آستینهای گان بیمار کوتاهتر است تا انجام اقداماتی مانند وصل سرم یا تزریقات با سهولت بیشتری انجام شود.
در مقابل، گان جراح دارای آستینهای کشبافت است تا پوشش کاملتری ایجاد کند.
▪️ گان دندانپزشکی
گان دندانپزشکی یکی دیگر از انواع گان پزشکی است که بهطور ویژه برای محیطهای دندانپزشکی طراحی شده است. در گذشته این گانها اغلب چندبار مصرف بودند، اما با افزایش حساسیتهای بهداشتی، استفاده از گانهای یکبار مصرف در این حوزه رواج بیشتری پیدا کرده است.
گانهای دندانپزشکی معمولاً قدی در حدود ۱۲۰ سانتیمتر دارند، از جلو بسته و از پشت باز هستند و تفاوت اصلی آنها با گان جراحی در عدم نیاز به استریل شدن است. همین ویژگی باعث میشود هزینههای جانبی در مراکز دندانپزشکی کاهش پیدا کند، در حالی که سطح بهداشت همچنان حفظ میشود.
کاربردهای انواع گان پزشکی
انواع گان پزشکی با توجه به سطح تماس، میزان خطر آلودگی و نوع محیط درمانی، کاربردهای متفاوتی دارند و هرکدام برای شرایط خاصی طراحی شدهاند. مهمترین موارد استفاده از گان پزشکی عبارتاند از:
جلوگیری از انتقال عفونتها
گان پزشکی بهعنوان یک سد محافظ، از انتقال میکروارگانیسمها بین کادر درمان و بیماران جلوگیری میکند؛ بهویژه در زمان مراقبت از بیماران پرخطر یا دارای سیستم ایمنی ضعیف.محافظت در برابر خون و مایعات بدن
هنگام انجام اقدامات درمانی، تماس با خون، ترشحات، مایعات بدن یا مواد دفعی اجتنابناپذیر است. استفاده از گان پزشکی احتمال آلودگی لباس و پوست را به حداقل میرساند.استفاده در اتاق عمل و اقدامات تهاجمی
در جراحیها و پروسیجرهای تهاجمی، گانهای استریل نقش حیاتی در پیشگیری از عفونت محل جراحی دارند و بخشی از الزامات ایمنی محسوب میشوند.کاربرد در بخشهای ایزوله
در اتاقهای ایزوله، گان پزشکی هم از انتشار عوامل بیماریزا به محیط جلوگیری میکند و هم از بیماران حساس در برابر آلودگیهای محیطی محافظت به عمل میآورد.کاربرد در مراکز غیر بیمارستانی
علاوه بر مراکز درمانی، انواع گان پزشکی در دندانپزشکیها، مراکز زیبایی و لیزر، کلینیکهای پوست و حتی مراکز ماساژ برای حفظ بهداشت و ایمنی مورد استفاده قرار میگیرند.
استفاده از گان پزشکی به همراه رعایت سایر نکات ایمنی، مانند انتخاب بهترین ماسک های پزشکی، سطح محافظت و بهداشت در محیطهای درمانی را به حداکثر میرساند.
ویژگیهای مهم گانهای پزشکی
در زمان انتخاب و خرید انواع گان پزشکی، توجه به برخی ویژگیهای فنی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا این مشخصات بهطور مستقیم بر میزان ایمنی، راحتی و کارایی گان در محیطهای درمانی تأثیر میگذارند. مهمترین ویژگیهایی که باید در نظر گرفته شوند عبارتاند از:
▪️ رنگ گان پزشکی
گانهای پزشکی معمولاً در دو رنگ آبی و سبز تولید میشوند و این انتخاب کاملاً هدفمند است. این رنگها باعث کاهش خستگی چشم و افزایش تمرکز کادر درمان در حین انجام اقدامات پزشکی میشوند. از طرفی، آبی و سبز در تضاد با رنگ قرمز خون قرار دارند و همین موضوع کمک میکند تا پزشک یا جراح جزئیات را با دقت بیشتری مشاهده کند. به همین دلیل استفاده از این طیف رنگی به یک استاندارد رایج در تولید گانهای پزشکی تبدیل شده است.
▪️ گرماژ پارچه گان
گرماژ پارچه یکی از شاخصهای کلیدی در تعیین کیفیت گان پزشکی است و به وزن پارچه در واحد سطح اشاره دارد. هرچه گرماژ بالاتر باشد، پارچه ضخیمتر، مقاومتر و نفوذناپذیرتر خواهد بود.
برای گانهای جراحی یکبار مصرف معمولاً از پارچههایی با گرماژ بالاتر (حدود ۳۸ تا ۵۰ گرم) استفاده میشود تا سطح محافظت افزایش یابد.
گان بیمار و لباسهای مورد استفاده در بخشهای بستری نیز به گرماژ مناسب نیاز دارند تا علاوه بر کاهش نفوذ مایعات، از پارگی در استفاده طولانیمدت جلوگیری شود. در این موارد، گرماژ حدود ۳۵ تا ۴۰ گرم رایجتر است.
بهطور ساده، اگر پارچهای دارای گرماژ ۵۰ گرم باشد، وزن هر مترمربع از آن پارچه ۵۰ گرم خواهد بود. این عدد معیار مناسبی برای سنجش ضخامت، دوام و میزان محافظت گان پزشکی محسوب میشود.
جمعبندی
گان پزشکی فراتر از یک لباس ساده است و نقش حیاتی در حفظ ایمنی و کنترل عفونت در محیطهای درمانی دارد. آشنایی با انواع گان پزشکی، از گان جراح استریل گرفته تا گان بیمار و دندانپزشکی، و درک ویژگیهایی مانند رنگ استاندارد و گرماژ پارچه، به کادر درمان و مدیران مراکز درمانی امکان میدهد تا پوششی متناسب با نیاز هر محیط انتخاب کنند، سطح محافظت و راحتی را افزایش دهند و همزمان سلامت بیماران و کارکنان را تضمین نمایند.
سوالات متداول
1. گان پزشکی چیست و چه تفاوتی با لباسهای معمولی دارد؟
گان پزشکی روپوشی تخصصی است که از جلو بسته و پشت آن باز است و با طراحی خاص خود، از انتقال عفونت و تماس با مایعات بدن جلوگیری میکند.
2. چه انواعی از گان پزشکی وجود دارد؟
اصلیترین انواع گان پزشکی شامل گان جراح، گان بیمار و گان دندانپزشکی هستند که هرکدام برای کاربرد خاصی طراحی شدهاند و ممکن است یکبار مصرف یا چندبار مصرف باشند.
3. چرا رنگ گانهای پزشکی آبی یا سبز است؟
این رنگها دید پزشکان را در حین عمل جراحی بهبود میدهند، خستگی چشم را کاهش میدهند و در تضاد با رنگ قرمز خون، تمرکز را افزایش میدهند.
4. گانهای پزشکی چه ویژگیهایی باید داشته باشند؟
ویژگیهای مهم شامل سطح محافظتی مناسب، گرماژ مناسب پارچه، راحتی در استفاده طولانیمدت، تهویه خوب و دوام کافی است.
5. چه زمانی استفاده از گان پزشکی ضروری است؟
هرگاه وارد محیطهای حساس درمانی مانند اتاق عمل، بخش ایزوله، یا فضاهای درمانی با بیماران آسیبپذیر میشوید، استفاده از گان پزشکی ضروری است.
